آدینه 20 شهریورماه 1405 به مناسبت 90 سالگی دبیرستان انوشیروان دادگر نگاهی به تاریخچه این دبیرستان ماندگار و نامور بیندازیم.
دبیرستان انوشیروان دادگر (پایه‌گذاری ۱۳۱۵ خورشیدی) یکی از دبیرستان‌های قدیمی و زرتشتی شهر تهران است که در خیابان انقلاب، بین خیابان‌های حافظ و ولی‌عصر، کوچه سعید واقع‌شده و در ضلع شرقی این مدرسه دبیرستان ماندگار البرز جای گرفته است.
پیشینه
وقتی ساخت دبیرستان فیروز بهرام به پایان رسید، ایجاد دبیرستانی مخصوص برای دختران بایسته به نظر آمد. مدرسه انوشیروان دادگر در سال ۱۳۱۵ از سوی بانوی خیرخواهی به نام راتن بایی بانجی (جی تاتا) از سلسله موبدان و ساکن نوساری هندوستان (خواهر جمشیدجی تاتا) با سرمایه نخستین یکصد هزار روپیه ساخته و به‌عنوان دبیرستان زرتشتی تاسیس شد. نام کنونی این دبیرستان انوشیروان جی تاتا است. اکنون در این دبیرستان، دانش آموزان از دین‌های گوناگون به کسب دانش مشغول هستند.
البته ساختمان این بنا در زمان پهلوی اول، با آجر، گچ و کاشی‌کاری ساخته‌شده بود؛ اما از سوی خانم راتن بایی بانجی موردبازسازی و تکمیل شدن؛ قرار گرفت.
در سردر ورودی مدرسه انوشیروان سنگ‌نوشته‌ای وجود دارد که تاریخ ساخت آن را سال ۱۳۱۵ خورشیدی یادکرده است که با دهش یک نیکوکار زرتشتی به نام جی تاتا بر پا شد.
دبیرستان انوشیروان دادگر، به دلیل جایگاه مساوی زن و مرد در دین زرتشت، در سال ۱۳۱۰ ضرورت ساخت آن بیان شد و در سال ۱۳۱۵ نیز تاسیس گردید. به شکلی که در تابلوی ورودی این دبیرستان نوشته‌شده است:
«ضرورت ایجاد این دبیرستان ویژه دختران در تهران با شادروان اردشیر جی شاپورجی مطرح شد.»
در سال ۱۳۱۰ شادروان شاپور جی یک نامه خصوصی از طرف بمبئی دریافت می‌کند که در این نامه که از سوی خانم راتن بایی بانجی بود؛ پیشنهاد اهدا یکصد هزار روپیه بابت ساخت و تهیه تجهیزات این دبیرستان نوشته‌شده بود. ضمن اینکه در نامه قید می‌شود؛ این مبلغ مشروط بر آنکه زمین دبیرستان از سوی دولت و انجمن زرتشتیان واگذار شود؛ پرداخت خواهد شد.
تا اینکه در ۲۴ شهریور ۱۳۱۲ زمین این دبیرستان که جزوی از زمین‌های خیابان شاپور بود؛ از سوی میرزا اردشیر و ارباب گشتاسب فیروزگر خریداری شد. بعد از خرید این زمین، جشن و پای‌کوبی با باشندگی محمدعلی فروغی و افراد دولت و عده‌ای از مردان سیاسی، اعضای کمیته و انجمن زرتشتیان، در سال ۱۳۱۳ خورشیدی برپا گشت.
بعدازاینکه دبیرستان انوشیروان دادگر ساخته شد؛ از سال ۱۳۱۵ تا ۱۳۲۷ ریاست آن به میس لوئیز واگذار شد. بعد از ایشان خانم توران طهماسبی به مدت یک سال و نیم این وظیفه مهم را بر عهده گرفتند. در سال ۱۳۲۸ خانم مادام گورکیان به ریاست منصوب شد و در سال ۱۳۳۲ خانم اختر معدلی این جایگاه را کسب کرد. سرانجام در سال ۱۳۴۷ با صلاحدید انجمن زرتشتیان و وزارت آموزش‌وپرورش، خانم باهره فرهنگ توانست این وظیفه خطیر را بر عهده بگیرد. در سال 1405 مدیریت این دبیرستان بر دوش طاهره فرزامی است.
معماری
معمار این بنا از نگاه معماری و نما شبیه دبیرستان البرز و مدرسه ژاندارک است و به‌احتمال‌زیاد معمار آن نیکلای مارکوف روسی است. نمای دبیرستان آجری همراه با گچ‌بری است. در هنگام ورود به داخل بنا، سرستون‌های بلند با سرِ گاو و نگاره فروهر نمایان می‌شود. کاشی‌های رنگی دارای نقش‌های هخامنشی نیز در دو بازوی بنا به چشم می‌خورد.
ویژگی‌های معماری این بنا شامل: نمای تشکیل‌شده از دیوارهای آجری و گچ‌بری‌های زیبا، سرستون‌های تشکیل‌شده از سر گاو و نگاره فروهر و دو بازوی بنای اصلی تزیین‌شده با کاشی‌های رنگی و نقش‌های هخامنشی است.
بخش‌هایی از این مدرسه در سال‌های ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۲ دچار آتش‌سوزی و تخریب شد. شوربختانه این اتفاق باعث شد قسمت‌های زیادی از مدرسه آسیب جبران‌ناپذیری ببیند.
ناگفته نماند که اکنون با کوشش بهشید برخوردار، نماینده زرتشتیان در مجلس و نیز انجمن زرتشتیان تهران مرمت این دبیرستان آغازشده و پیدا شدن کتیبه که پیشتر زیر گچ مخفی‌شده بود گواه این مرمت و تلاش برای بازسازی و مرمت این بنای مهم تاریخی است.
این اثر توانسته در اسفند سال ۱۳۸۰ با شماره ۵۶۶ در فهرست آثار ملی جایگاه خود را پیدا کند. افراد سرشناسی که در این مدرسه دانش‌آموخته‌اند: مهرانگیز دولتشاهی، دکتر باوند، گلی ترقی، شیرین عبادی و آلنوش طریان نام دارند.
دبیرستان انوشیروان دادگر وابسته به انجمن زرتشتیان تهران است و به شکل هیات امنایی اداره می‌شود.
برگرفته از
- ویکی‌پدیا دانشنامه آزاد
- تارنمای ویلایار
