درنوشتار زیر که برگرفته از تلگرام اخبار زرتشتیان است به پژوهشی درباره پوشش زنان و مردان در ایران باستان بر پایه منابع تاریخی و باستان‌شناسی می‌پردازیم.
«حجاب در ایران باستان» گاهی با مفاهیم امروزی درهم‌آمیخته می‌شود. برای بررسی علمی باید میان پوشش، پوشیدگی بدن و حجاب به معنای دینی و حقوقیِ دوره‌های متأخر تفاوت گذاشت.
۱. پوشش در ایران باستان چگونه بود؟
آثار برجای‌مانده از دوره‌های هخامنشی، اشکانی و ساسانی نشان می‌دهد که ایرانیان باستان معمولاً لباس‌هایی بلند، پوشیده و متناسب با جایگاه اجتماعی می‌پوشیدند.
این پوشش شامل جامه‌های بلند، شلوار، ردای چین‌دار و سربندها بود.
در نقش برجسته‌های تخت جمشید، مردان پارسی بالباس‌های بلند و آراسته دیده می‌شوند. این لباس‌ها نشان‌دهنده فرهنگ نظم، وقار و جایگاه اجتماعی است، نه الزاماً «حجاب» به معنای امروزی.
۲. آیا زنان ایرانی مو و سرخود را می‌پوشاندند؟
شواهد تصویری و نوشتاری نشان می‌دهد که زنان در دوره‌های مختلف ایران باستان پوشش‌های گوناگونی داشتند.
در برخی دوره‌ها و طبقات اجتماعی، استفاده از پوشش سر، سربند یا روسری‌های پارچه‌ای دیده می‌شود؛ اما نمی‌توان آن را با مفهوم «حجاب اسلامی» که پس از اسلام شکل تاریخی و فقهی مشخصی پیدا کرد، یکی دانست.
در هنر ساسانی، زنان بالباس‌های بلند و زیورآلات فراوان نمایش داده‌شده‌اند.
برخی تصاویر زنان اشرافی دارای پوشش سر هستند و برخی دیگر با آرایش مو دیده می‌شوند.
۳. نقش برجسته تخت جمشید و «زنان اتاق‌دار»
یکی از بحث‌های مشهور، نقش برجسته‌ای در تخت جمشید است که گاهی برخی آن را تصویر زنان دانسته‌اند.
بسیاری از پژوهشگران با توجه به ویژگی‌های پوشش، حالت بدن و مقایسه با دیگر نقش‌های هخامنشی، این افراد را مردان درباری یا خدمتگزاران کاخ دانسته‌اند، نه زنان.
بنابراین استفاده از این نقش برای اثبات وجود «حجاب اسلامی» در دوره هخامنشی، از دیدگاه تاریخی درست نیست؛ زیرا اسلام چندین قرن پس از دوره هخامنشی ظهور کرد و مفاهیم اجتماعی آن دوره را نمی‌توان به دوران هخامنشی منتقل کرد.
۴. تفاوت فرهنگ ایرانی با یونانی
یونانیان باستان در برخی زمینه‌ها، به‌ویژه در هنر و ورزش، نمایش بدن انسان را امری پذیرفته‌شده می‌دانستند.
در مقابل، فرهنگ ایرانی غالباً بر وقار، آراستگی و پوشیدگی لباس تأکید داشت.
این تفاوت فرهنگی به معنای آن نیست که ایرانیان باستان همان قوانین پوششی دوره‌های بعد را داشته‌اند؛ بلکه نشان می‌دهد هر تمدن معیارهای خاص خود را درباره بدن، زیبایی و شأن اجتماعی داشته است.
۵. نگاه آیین زرتشتی به پوشش
در متون زرتشتی، تأکید اصلی بر پاکی، راستی، نظم و کردار نیک است.
پوشش نیز در چارچوب فرهنگ عمومی جامعه و حفظ حرمت فردی معنا پیدا می‌کرد.
در اوستا و متون پهلوی، اصل مهم بیشتر پاکیزگی و آراستگی است، نه نظامی مشابه قوانین پوشش دوره‌های بعد.
منابع پیشنهادی برای مطالعه بیشتر
The Persians
Women in Ancient Persia
The Cambridge History of Iran
پژوهش‌های مربوط به پوشاک هخامنشی و ساسانی در آثار باستان‌شناسانی چون رومن گیرشمن و آرتور پوپ
جمع‌بندی
ایرانیان باستان فرهنگ پوشیدگی داشتند و برهنگی در زندگی روزمره آنان مانند برخی سنت‌های یونانی جایگاه نداشت؛ اما تعبیر «حجاب اسلامی» برای ایران باستان از دیدگاه تاریخی دقیق نیست.
پوشش ایرانیان باستان بخشی از فرهنگ، شأن اجتماعی، اقلیم و ارزش‌های آن زمان بود و باید در چارچوب همان دوره تاریخی بررسی شود.
پوشش ایرانیان باستان را باید «فرهنگ پوشیدگی ایرانی» دانست، نه بازسازی مفاهیم دوره‌های بعد در گذشته
