اویس قَرَن دانشمند رایانه ایرانی‌تبار دانشگاه واشینگتن، به خاطر استفاده از ابزارهای ریاضی نوین برای پیشبرد الگوریتم‌های رایانه‌ای، برنده مدال آباکوس (Abacus Medal) اتحادیه بین‌المللی ریاضیات شد.
نخست نگاهی بیندازیم این مدال آباکوس چیست و اهمیت آن چیست
مدال آباکوس از سوی اتحادیه بین‌المللی ریاضیات (International Mathematical Union) هر چهار سال یک‌بار و هم‌زمان با کنگره جهانی ریاضیدانان (ICM) به پژوهشگری زیر ۴۰ سال اعطا می‌شود که سهمی چشمگیر در کاربرد ریاضیات در علوم رایانه داشته باشد. این جایزه از سال ۲۰۲۲ جایگزین جایزه نوانلیننا (Nevanlinna Prize) شد و امروز یکی از معتبرترین جوایز میان‌رشته‌ای در مرز ریاضیات و علوم رایانه به شمار می‌رود.
حال این دانشمند ایرانی که این مدال را دریافت کرد، کیست
شایان اویس قرن (متولد ۱۳۶۵، اصفهان)، دانشمند رایانه ایرانی‌تبار در دانشگاه واشینگتن است. او در سال ۲۰۲۶ برای استفاده از ابزارهای ریاضی نوین جهت پیشبرد الگوریتم‌های رایانه‌ای برندهٔ جایزهٔ آباکوس از سوی کنگره جهانی ریاضیدانان شد.
زندگی‌نامه
اویس در سال ۲۰۰۴ میلادی نیز موفق به کسب مدال طلای المپیاد جهانی انفورماتیک شد. او پس از تحصیل در دانشگاه صنعتی شریف، به دانشگاه استنفورد رفت و دوره دکتری خود را در آنجا به پایان رساند و هم‌اکنون استاد دانشگاه واشینگتن در سیاتل است.
تخصص او چیست؟
زمینه اصلی فعالیت او در مرز میان سه رشته قرار دارد:
- ریاضیات
- علوم رایانه
- نظریه احتمال
دلیل انتخاب شایان اویس قَرَن چه بود؟
کمیته داوران اعلام کرد اویس قَرَن به دلیل توسعه روش‌های نوین ریاضی برای حل مسائل بنیادی الگوریتمی، به‌ویژه در حوزه‌های زیر برنده این جایزه شده است:
- طراحی الگوریتم‌های تقریبی (Approximation Algorithms)
- بهینه‌سازی ترکیباتی (Combinatorial Optimization)
- نظریه گراف
- برنامه‌ریزی محدب
- روش‌های احتمالاتی در علوم رایانه
دستاوردهای او موجب شده برخی از سخت‌ترین مسائل محاسباتی که دهه‌ها حل‌نشده باقی‌مانده بودند، به پیشرفت‌های مهمی برسند.
دستاوردهای علمی؛ شکستن رکورد ۴۰ ساله
جوایز مهم پیش از مدال آباکوس
اویس قَرَن پیش‌ازاین نیز جوایز علمی متعددی دریافت کرده بود، ازجمله:
- جایزه بنیاد اسلون (Sloan Research Fellowship)
- جایزه NSF CAREER
- جوایز متعدد بهترین مقاله در کنفرانس‌های معتبر علوم رایانه
او سال‌هاست یکی از چهره‌های برجسته جامعه الگوریتم‌های جهان به شمار می‌رود.
مهم‌ترین دستاورد علمی اویس قرن، ارائه الگوریتمی برای حل مسئله فروشنده دوره‌گرد (Traveling Salesperson Problem) است. این مسئله یکی از چالش‌های دیرینه علوم رایانه است که می‌پرسد: کوتاه‌ترین مسیری که از همه شهرهای یک نقشه عبور کند و به نقطه اول بازگردد، کدام است؟ در سال ۱۹۷۶ میلادی، ریاضیدانی به نام نیکوس کریستوفیدس (Nicos Christofides) الگوریتمی ارائه کرد که مسیری با حداکثر ۵۰ درصد طول بیشتر از کوتاه‌ترین مسیر ممکن پیدا می‌کرد. به مدت بیش از ۴۰ سال، هیچ‌کس نتوانست این رکورد را بشکند.
اویس قرن به همراه همکارانش، با استفاده از ابزارهای ریاضی از حوزه‌های به‌ظاهر نامربوط مانند نظریه احتمال، فیزیک آماری و هندسه جبری، موفق شد الگوریتمی طراحی کند که از رکورد کریستوفیدس بهتر عمل می‌کند؛ به عبارت ساده‌تر، الگوریتم جدید مسیری پیدا می‌کند که به کوتاه‌ترین مسیر ممکن بسیار نزدیک‌تر است و این فاصله را از ۵۰ درصد به میزان چشمگیری کاهش داده است. این دستاورد در دسامبر ۲۰۱۹ میلادی/ آذر ۱۳۹۸ شمسی به ثبت رسید و مقاله ۹۰ صفحه‌ای آن هفت ماه بعد منتشر شد.
تأثیر این موفقیت در جامعه علمی
امین صابری، استاد سابق اویس قرن در استنفورد، این پیشرفت را به پریدن از یک هواپیمای ابتدایی به بوئینگ ۷۴۷ تشبیه کرده است. خودِ اویس قرن درباره احساسش پس‌ازاین موفقیت می‌گوید: وقتی بالاخره متوجه شدیم که الگوریتم جدید کار می‌کند، باورکردنی نبود. سال‌ها روی این مسئله کارکرده بودیم و لحظه‌ای که دیدیم جواب می‌دهد، یکی از شیرین‌ترین لحظات زندگی علمی‌ام بود.
نوآوری در نمونه‌گیری تصادفی
دومین دستاورد بزرگ او، کمک به حل معمایی ۳۰ ساله در زمینه نمونه‌گیری تصادفی (Random Sampling) است. این مسئله که در علوم رایانه، آمار و حتی فیزیک کاربرد دارد، به این پرسش می‌پردازد که چگونه می‌توان به‌طور تصادفی یک گزینه را از میان مجموعه‌ای بسیار بزرگ انتخاب کرد. اویس قرن و همکارانش در سال ۲۰۱۸ میلادی، با ترجمه این مسئله به زبان چندجمله‌ای‌ها (Polynomials) و استفاده از ابزارهای ریاضی نوین، سرانجام حدسی را که دو دانشمند رایانه در سال ۱۹۸۹ میلادی مطرح کرده بودند، به اثبات رساندند.
رویکرد منحصربه‌فرد علمی
آنا کارلین (Anna Karlin)، همکار پژوهشی اویس قرن در دانشگاه واشینگتن، درباره روش کاری وی می‌گوید: شایان توانایی شگفت‌انگیزی در ایجاد ارتباط میان حوزه‌هایی دارد که به‌ظاهر هیچ ارتباطی باهم ندارند. او از ابزارهای ریاضی استفاده می‌کند که دیگران حتی به فکرشان هم نمی‌رسد. این همان کاری است که پژوهشگران بزرگ انجام می‌دهند.
وی در ادامه می‌افزاید: همکاری با شایان فوق‌العاده لذت‌بخش است. او همیشه باور دارد که می‌توان پیشرفت کرد و این خوش‌بینی، به دیگران هم سرایت می‌کند.
خودِ اویس قرن می‌گوید: من به دنبال یادگیری چیزهای جدید هستم. وقتی مدت‌ها با یک رویکرد کارکنم، بی‌قرار می‌شوم و حس می‌کنم درجا می‌زنم. برای همین همیشه سراغ ابزارهای جدید از حوزه‌های مختلف ریاضیات می‌روم.
زندگی شخصی و روحیه شاد
فرناز رونقی (Farnaz Ronaghi)، همسر اویس قرن و مدیر ارشد فناوری یک شرکت نوپا، درباره شخصیت او می‌گوید: شایان توانایی شگفت‌انگیزی در بازی و شادبودن دارد. ذهنش مثل یک بچه می‌تواند لذت ببرد و چیزی را زیاد جدی نگیرد. این تعادل در زندگی، به او کمک کرده که در کارش هم موفق باشد.
آن‌ها هم‌اکنون در سیاتل زندگی می‌کنند و یک پسر ۱۰ ساله به نام فراز دارند.
چرا موفقیت او اهمیت دارد؟
مدال آباکوس فقط یک جایزه شخصی نیست.
این مدال به پژوهشگرانی تعلق می‌گیرد که مسیر آینده علوم رایانه را تغییر می‌دهند.
کارهای اویس قَرَن در بسیاری از حوزه‌های فناوری‌های آینده، از هوش مصنوعی گرفته تا شبکه‌های بزرگ، می‌تواند تأثیرگذار باشد و نشان می‌دهد پیشرفت در فناوری، بیش از هر چیز بر پایه ریاضیات عمیق بنا شده است.
دریافت مدال آباکوس توسط شایان اویس قَرَن، نام یک دانشمند ایرانی‌تبار را در فهرست مهم‌ترین پژوهشگران جوان جهان قرار داده است. او با ترکیب نظریه‌های پیشرفته ریاضی و علوم رایانه، توانسته الگوریتم‌هایی ارائه کند که برخی از پیچیده‌ترین مسائل محاسباتی را یک گام به حل نزدیک‌تر کرده‌اند. این موفقیت، علاوه بر ارزش علمی، نشان‌دهنده نقش پررنگ پژوهشگران ایرانی‌تبار در مرزهای دانش جهانی است.
برگرفته از تارنماهای ویکی پدیا، خبرآنلاین و خبرگزاری ایرنا است.
