در بخش چهارم و پایانی بررسی و آشنایی با برند آردیز، دکتر رهام نوشیروانی، مهندس رامتین هوشنگی، از نامی تجاری می‌گویند که به یک میراث تبدیل‌شده و البته همچنان زنده است.
در سه بخش نخست نوشتار «آردیز- میراث فراموش‌شده یک ایرانی زرتشتی در صنعت نوشابه»، خواندیم که صنعت نوشابه‌های گازدار از کجا آغاز شد. با زرتشتیان هندوستان که به نام پارسی آن‌ها را می‌شناسیم آشنا شدیم، همچنین نگاهی داشتیم به وضعیت شهر پونه در اواخر قرن نوزدهم. در ادامه، اردشیر خداداد ایرانی، کارآفرین زرتشتی را شناختیم که درزمانی مناسب وارد صنعت نوشابه شد و یکی از قدیمی‌ترین برندهای نوشابه‌سازی آسیا را پایه‌گذاری کرد. خواندیم که چطور برند اردشیر به آردیز تبدیل شد و از چگونگی رقابت این برند با نام‌های بزرگ صنعت نوشابه آگاه شدیم و درنهایت به این موضوع پرداختیم که راز ماندگاری برند آردیز چیست؟ برندی که به بخشی از هویت شهر پونه تبدیل‌شده است.
سه بخش نخست این مقاله را می‌توانید در لینک‌هایی که در ادامه مطلب می‌آید، بخوانید:
آردیز – میراث فراموش‌شده یک ایرانی زرتشتی در صنعت نوشابه (بخش نخست)
اردشیر خداداد ایرانی و تولد یک برند ماندگار (بخش دوم)
آردیز – میراث فراموش‌شده یک ایرانی زرتشتی در صنعت نوشابه (بخش سوم)
بخش چهارم و پایانی: میراثی که هنوز زنده است
فصل پانزدهم: آردیز امروز، برندی که زمان را پشت سر گذاشت
کمتر برندی را می‌توان یافت که پس از بیش از یک قرن همچنان با همان هویت اولیه به فعالیت خود ادامه دهد. بسیاری از نام‌های بزرگ صنعت نوشابه یا در شرکت‌های چندملیتی یکپارچه‌شده‌اند یا هویت اولیه خود را ازدست‌داده‌اند. آردیز اما مسیر دیگری را پیمود.
این برند هرگز در پی تبدیل‌شدن به یک نام جهانی نبود. در عوض، جایگاه خود را به‌عنوان یک برند محلی اصیل حفظ کرد، برندی که بخش مهمی از هویت فرهنگ شهر پونه و جامعه پارسیان هند به شمار می‌آید.
امروز محصولات آردیز همچنان در بطری‌های شیشه‌ای عرضه می‌شوند و طعم‌هایی مانند تمشک، زنجبیل، لیمو، پرتقال، آناناس و نوشابه بستنی از شناخته‌شده‌ترین تولیدات آن هستند. این وفاداری به سنت، در کنار به‌روزرسانی فرایندهای تولید یکی از عوامل تداوم حضور این برند در بازار بوده است. {۱۰}
فصل شانزدهم: آردیز، نمونه کارآفرینی ایرانی در خارج از ایران
تاریخ ایران سرشار از نمونه‌هایی است که ایرانیان در سرزمین‌های دیگر، در تجارت، صنعت، بانکداری، پزشکی و آموزش نقش‌آفرینی کرده‌اند. آردیز نیز در همین چهارچوب قابل‌خواندن است.
هرچند این شرکت در هند تاسیس شده و عمده فعالیت آن نیز در همان کشور شکل گرفت، اما ریشه‌های فرهنگی بنیان‌گذار آن به ایران بازمی‌گردد. از این منظر، آردیز را می‌توان بخشی از میراث اقتصادی و فرهنگی ایرانیان مهاجر دانست.
این موضوع اهمیت ویژه‌ای دارد زیرا بسیاری از روایت‌های تاریخی صنعت، تنها بر شرکت‌های اروپایی و آمریکایی تمرکز دارند و نقش کارآفرینان آسیایی کمتر موردتوجه قرارگرفته است. مطالعه آردیز نشان می‌دهد که تاریخ صنعت نوشابه تنها در آتالانتا، لندن یا ژنو نوشته‌نشده، بلکه در شهری مانند پونه نیز بخشی از این تاریخ شکل‌گرفته است.
فصل هفدهم: آردیز و مفهوم برند میراثی
در ادبیات مدیریت، اصطلاحی با عنوان برند میراثی (Heritage Brand) به برندهایی اطلاق می‌شود که ارزش آن‌ها تنها در محصول یا خدماتشان خلاصه نمی‌شود، بلکه تاریخ، اصالت و هویت فرهنگی نیز بخشی از ارزش آن‌ها را تشکیل می‌دهد.
آردیز نمونه روشن از چنین برندی است.
ویژگی‌های یک برند میراثی عبارتند از:
- قدمت تاریخی
- تداوم فعالیت در طول نسل‌های مختلف
- حفظ بخشی از هویت ملی
- پیوند با حافظه جمعی یک جامعه
- برخورداری از داستان واقعی و مستند
آردیز تقریبا همه این ویژگی‌ها را در خود دارد و همین امر سبب شده است که ارزش آن فراتر از یک نوشابه گازدار باشد.
فصل هجدهم و پایانی: چرا باید آردیز را بهتر بشناسیم؟
شاید این پرسش مطرح شود که چرا شناخت تاریخ برندی مانند آردیز اهمیت دارد؟
پاسخ تنها به تاریخ یک نوشابه محدود نمی‌شود. مطالعه آردیز، هم‌زمان ما را با چند موضوع آشنا می‌کند:
نخست، تاریخ فناوری و نوشیدنی‌های گازدار.
دوم، نقش مهاجران ایرانی در توسعه اقتصادی هند.
سوم، چگونگی شکل‌گیری برندهای ماندگار.
چهارم، رابطه میان فرهنگ، هویت و تجارت.
ازاین‌رو، آردیز صرفا موضوعی مربوط به صنعت غذا نیست، بلکه نمونه ارزشمند برای پژوهش در تاریخ اقتصادی، جامعه‌شناسی مهاجرت و مطالعات برند نیز بشمار می‌آید.
در دورانی که بسیاری از برندها با تغییر مالکیت، ادغام یا فراموشی روبه‌رو شده‌اند، آردیز همچنان یادآور این حقیقت است که گاهی ماندگارترین سرمایه یک شرکت، نه بودجه تبلیغاتی، بلکه داستان واقعی آن است.
پاورقی
{۱۰} وب‌سایت رسمی شرکت آردیز، معرفی محصولات و تاریخچه برند
منابع:
Priestly / Joseph.Directions For Impregnating Water With Fixed Air (1772
Hinnells / Johan R. The Zoroastrian Diaspora / Oxford University Press
Schweppes Historyical Archive
جان آر. هینلز / جامعه زرتشتیان مهاجر (The Zoroastrian Diaspora ) انتشارات دانشگاه آکسفورد
وب‌سایت رسمی شرکت آردیز، بخش تاریخچه شرکت
تام استندیج، تاریخ جهان در شش لیوان / فصل مربوط به آب گازدار و نوشابه‌های اولیه
مارک پندرگراست، برای خدا، کشور و کوکاکولا انتشارات Basic. Books
داگلاس بی. هولت – چگونه برندها به نماد تبدیل می‌شوند / انتشارات هاروارد
دانشنامه بریتانیکا، مدخل آب گازدار و جوزف پریستلی
تام استندیج، تاریخ جهان در شش لیوان
منابع دیجیتال:
وب‌سایت رسمی شرکت آردیز، بخش تاریخچه و محصولات
منابع تاریخی مربوط به کافه‌های ایرانی و جامعه پارسیان هند
*برگرفته از تارنمای برساد است.
